آناتومی بدن انسان
Wiki

سیستم ماهیچه‌ای

ماهیچه یا عضله یکی از بافت‌های مهم تشکیل دهنده سیستم حرکتی بدن است. انقباض ماهیچه‌ها عامل هر گونه حرکتی در اندام می‌شود؛ حرکاتی مانند، حرکت دست و پا، پلک زدن و حتی انقباض دیواره رگ‌ها.

بدن انسان شامل سه دسته ماهیچه است:

دسته اول، ماهیچه‌های اسکلتی، اکثر این نوع از ماهیچه‌ها رشته‌هایی دراز، قوی و موازی هستند که از دو سر خود به استخوان‌ها متصل شده و موجب انتقال نیروی حاصل از انقباض ارادی ماهیچه‌ها به استخوان می‌شوند. مانند ماهیچه‌های شکم و سینه.

دسته دوم، ماهیچه‌های صاف، این ماهیچه‌ها‌ از رشته‌هایی کوتاه و دوکی شکل تشکیل شده است که به هم متصل شده، صفحاتی را تشکیل می‌دهند و می‌توانند به مدت‌های طولانی کار کنند. انقباض این ماهیچه‌ها غیر ارادی است. مانند ماهیچه‌های لوله گوارش و دستگاه تنفس

دسته سوم، ماهیچه‌های‌ قلبی، این ماهیچه‌ها‌ رشته‌هایی کوتاه، شاخه‌دار و متصل به هم هستند که می‌توانند بدون خستگی مدام کار کنند. ماهیچه‌‌های قلبی از نوع غیر ارادی هستند و فقط ماهیچه‌های قلب این خصوصیت را دارند.

ماهیچه‌های بدن ما از طریق پیام‌های ارادی یا غیر ارادی عصبی تحریک می‌شوند و وظیفه خود را فقط با "منقبض شدن" انجام می‌دهند. به بیان دیگر، برای انجام هر حرکتی، یک یا چند عضله خاص باید "منقبض" شود. مثلا خم کردن دست از طریق انقباض ماهیچه‌ "دو سر بازو" و راست کردن همان دست با انقباض عضله "سه سر بازو" میسر می‌شود، هیچ ماهیچه‌‌‌ای در بدن ما قدرت خود را با منبسط شدن اعمال نمی‌کند. در حین انقباض ماهیچه‌‌‌، وقتی انرژی یک تار تشکیل دهنده ماهیچه تمام شود، تار دیگری جایگزین شده و در انقباض بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرد، لذا در فعالیت‌های عضلانی سبک، همیشه تعداد زیادی تار برای جایگزینی وجود دارد، اما در حین فعالیت‌های سنگین، این تعداد تارها کمترند و فرد زودتر خسته می‌شود.

 

تاندون: تاندون بافتی محکم و قابل انعطاف به رنگ سفید متمایل به زرد و به شکل طناب یا نوار است. این بافت رابط بین ماهیچه و استخوان است، یعنی از یک طرف به عضله و از طرف دیگر به استخوان متصل است. تاندون موجب حرکت مفصل می‌شود و می‌تواند تحت کشش‌های شدید به خوبی مقاومت کند.

 

رباط: رباط بافتی محکم و قابل انعطاف است که به شکل یک نوار یا طناب است. دو سر رباط به دو استخوان تشکیل دهنده مفصل می‌چسبد و مانع دور شدن آنها از هم می‌گردد. در واقع رباط مسئول پایدار ساختن مفصل است.

 

ماهیچه توام (دوقلو): ماهیچه‌ توام یا دوقلو، یکی از ماهیچه‌های حجیم ساق پا است. این ماهیچه‌ سطحی‌ترین ماهیچه‌ پشت ساق پا است که از بالا به انتهای استخوان ران و از پایین با یک تاندون بسیار قوی به نام آشیل به پشت استخوان پاشنه متصل می‌شود. این ماهیچه موجب پایین آمدن پا می‌شود و نقش بسیار مهمی در راه رفتن، دویدن و جهش کردن دارد. انقباض این ماهیچه‌ همچنین می‌تواند موجب خم شدن مفصل زانو شود.

 

ماهیچه جناغی-  پستانی: ماهیچه جناغی- پستانی به صورت مورب در جلو و طرفین گردن قرار دارد. مسئولیت اصلی این ماهیچه ثابت نگه داشتن چرخش و خم کردن سر و گردن است. این عضله در قسمت جانبی گردن قرار دارد. این ماهیچه در قسمت بالا به استخوان گیجگاهی و در قسمت پایین به استخوان‌های ترقوه و جناغ سینه متصل است.

 

ماهیچه‌ جونده: ماهیچه‌‌ جونده در جلوی گوش قرار دارد و نسبت به اندازه‌ش خیلی قوی است. این ماهیچه‌ باعث بسته شدن دهان می‌شود و با به حرکت آوردن آرواره پایین در جویدن غذا نیز نقش ایفاء می‌کند. ماهیچه‌ جونده از یک طرف به استخوان گونه و از طرف دیگر به گوشه استخوان آرواره‌ پایینی متصل است.

 

ماهیچه چهار سر ران: ماهیچه چهار سر ران قویترین ماهیچه‌ بدن است. این ماهیچه در قسمت پایین یک سر و در قسمت بالا چهار سر دارد که هر سر به تنهایی ماهیچه بزرگی محسوب می‌شود. این ماهیچه‌ قسمت داخلی و بخشی از قسمت جانبی ران را می‌پوشاند این ماهیچه از پایین به قسمت فوقانی کشکک زانو متصل و از بالا به استخوان ران و استخوان لگن متصل است. ماهیچه چهار سر ران، زانو را از حالت خم شده خارج کرده و ساق پا را در امتداد ران قرار می‌دهد. 

 

ماهیچه دلتایی: ماهیچه دلتایی محیط گرد شانه را تشکیل می‌دهد. این ماهیچه مثلثی شکل، بزرگترین و قویترین ماهیچه شانه است و برجستگی شانه را می‌سازد. ابتدای ماهیچه دلتایی به استخوان ترقوه و انتهای آن به استخوان بازو متصل است. کار این ماهیچه دور کردن، خم کردن و باز کردن بازو است.

 

ماهیچه دور چشم: ماهیچه‌ دور چشم اطراف چشم و پلک قرار دارد. این ماهیچه مسئول باز و بسته کردن پلک است و در ناحیه‌ بیرونی، چشم را به سمت بالا می‌چرخاند. این ماهیچه باعث چین و چروک و افتادگی دور چشم می‌شود.

 

ماهیچه دو سر بازو: ماهیچه دو سر بازو مانند ماهیچه‌های دیگر در قسمت پایین یک سر دارد ولی در بالا دو شاخه می‌شود، به همین علت دو سر نام دارد. این ماهیچه از پایین به برجستگی استخوان زندزبرین می‌چسبد و از بالا به استخوان کتف و مفصل شانه متصل است. ماهیچه دو سر بازو در قسمت جلوی استخوان بازو قرار دارد و موجب خم شدن ساعد به سمت بازو و چرخش خارجی ساعد می‌شود.

 

ماهیچه ذوزنقه‌ای: ماهیچه ذوزنقه‌ای، ماهیچه تخت ذوزنقه‌ای شکلی است که در پشت تنه بین استخوان کتف و ستون فقرات به راحتی قابل لمس می‌باشد. بالا و پایین آوردن کتف، چرخش کتف، عقب و جلو بردن کتف، بالا بردن بازو، از نمونه کارهای این ماهیچه است.

 

ماهیچه سه سر بازو:  ماهیچه سه سر بازو پشت استخوان بازو قرار دارد و در قسمت بالا دارای سه سر است. سه سر بالایی آن به مفصل شانه و استخوان بازو و سر پایینی آن به زائده آرنجی استخوان زند‌زیرین متصل است. این ماهیچه ساعد را از حالت خم شده در آورده و در امتداد بازو قرار می‌دهد.

 

ماهیچه گیجگاهی: ماهیچه گیجگاهی در ناحیه گیجگاه، یعنی در جلو و بالای گوش قرار دارد. حرکت آرواره تحتانی توسط انقباض این ماهیچه‌های بادبزنی شکل اتفاق می‌افتد. ماهیچه گیجگاهی از سطح خارجی جمجمه شروع شده و به استخوان آرواره پایین متصل می‌شود.

 

ماهیچه‌های اندام تحتانی: اندام تحتانی عبارتند از: لگن، ران، زانو، ساق، مچ و پا. این اندام وظیفه جابه‌جایی و تحمل وزن بدن را بر عهده دارند و نقش اساسی در ایستادن، راه رفتن و دویدن ایفاء می‌کنند. بنابراین ماهیچه‌های اندام تحتانی قویتر از ماهیچه‌های اندام فوقانی هستند. ماهیچه‌های اندام تحتانی از نوع اسکلتی هستند. این ماهیچه‌ها به صورت جفت بوده و از دو سر خود به استخوان‌ها متصل هستند و انقباض آنها ارادی است. بعضی از ماهیچه‌های مهم اندام تحتانی عبارتند از: ماهیچه چهار سر ران، ماهیچه توام یا دوقلو، ماهیچه همسترینگ و ماهیچه‌های سرینی.

 

ماهیچه‌های اندام فوقانی: اندام فوقانی عبارتند از: شانه، بازو، زیر بغل، آرنج، ساعد و دست در انسان. ماهیچه‌های اندام فوقانی از نوع اسکلتی و انقباض آنها ارادی است. این ماهیچه‌ها به صورت جفت هستند و زمانی که یک ماهیچه اسکلتی منقبض است، ماهیچه متقابل آن استراحت می‌کند. به عنوان مثال، ماهیچه دو سر بازو، ساعد را به سمت بالا می‌کشد اما نمی‌تواند آن را به حالت اول برگرداند. از طرفی ماهیچه سه سر بازو، ساعد را به پایین می‌کشد اما نمی‌تواند آن را به سمت بالا برگرداند، بنابراین اگر ماهیچه دو سر بازو نباشد، ساعد نمی‌تواند به بالا برگردد و اگر ماهیچه سه سر بازو  نباشد، ساعد نمی‌تواند به پایین برگردد. بعضی از ماهیچه‌های مهم اندام فوقانی عبارتند از: ماهیچه دلتایی، ماهیچه دو سر بازو، ماهیچه سه سر بازو و ماهیچه خم کننده و باز کننده مچ دست.

 

ماهیچه‌های تنه: تنه عبارت است از قفسه سینه و شکم. تنوع حرکت در تنه به خاطر وضعیت ساختمان مهره‌ها و نحوه اتصال ماهیچه‌ها می‌باشد. اما حفظ ساختمان مهره‌ها بستگی به عملکرد ماهیچه‌های مربوط به آن دارد. عملکرد ضعیف ماهیچه‌های این بخش از بدن باعث تغییر شکل حالت طبیعی ستون فقرات، ناراحتی‌های ستون فقرات، دشواری حرکت و ناتوانی جسمی می‌شود. بعضی از ماهیچه‌های مهم تنه عبارتند از: ماهیچه‌های سینه‌ای بزرگ، ماهیچه مایل خارجی، ماهیچه راست شکمی و ماهیچه ذوزنقه‌ای.

 

ماهیچه‌های خم‌کننده و باز کننده مچ دست: ماهیچه‌های خم کننده و باز کننده مچ دست چهار عدد می‌باشند. این ماهیچه‌ها از بالا به استخوان بازو و از پایین به استخوان‌های کف دست متصل هستند. دو تا از این ماهیچه‌ها خم کننده مچ دست به سمت جلوی ساعد و دو تای دیگر  برگرداننده مچ دست به حالت اولیه می‌باشند. یکی از دو ماهیچه خم کننده، موجب انحراف مچ دست به سمت استخوان زندزیرین و دیگری موجب انحراف آن به سمت استخوان زندزبرین می‌شود.

 

ماهیچه‌های راست شکمی: ماهیچه‌های‌ راست شکمی یکی از شناخته شده‌ترین ماهیچه‌های شکمی هستند. این ماهیچه‌‌های بلند از دنده‌های پنجم، ششم و هفتم و همچنین زائده خنجری استخوان جناغ سینه شروع شده و در انتها به استخوان لگن متصل می‌شود. اگر شکم خود را سفت کنید، در قسمت جلو شکم می‌توانید این ماهیچه را لمس کنید. این ماهیچه‌ مسئولیت زیادی در ساختن شکمی صاف و محکم دارد و  همچنین برای نزدیک کردن تنه به لگن هنگام دراز و نشست و بازدم عمیق نقش ایفاء می‌کند.

 

ماهیچه‌های سر و گردن: ماهیچه‌های سر و گردن برای تغییر حالت چهره، خندیدن، اخم کردن، صحبت کردن، جویدن، پلک زدن، حرکت سر و کارهای بسیاری مورد استفاده قرار می‌گیرند. این ماهیچه‌ها به سه گروه تقسیم می‌شوند:

گروه اول: ماهیچه‌های حالت دهنده صورت، که اکثرا از یک طرف به استخوان‌های جمجمه و صورت و از طرف دیگر به پوست متصل هستند. به همین دلیل قادر به حرکت دادن قسمت‌های مختلف پوست خود در این ناحیه هستیم. مانند خندیدن، اخم کردن و پلک زدن.

 گروه دوم: ماهیچه‌های ناحیه گردن، ماهیچه‌های این ناحیه در سر و گردن حرکت ایجاد می‌کنند و برخی در تنفس هم نقش دارند.

گروه سوم: ماهیچه‌های جونده که در هر طرف چهار عدد می‌باشند. این ماهیچه‌ها  با کمک زبان در عمل جویدن نقش دارند.

 

ماهیچه‌های سرینی: در ناحیه لگن ماهیچه‌های سرینی بزرگ، سرینی متوسط و سرینی کوچک قرار دارند. این ماهیچه‌ها ران را از حالت خم شده در امتداد تنه قرار می‌دهند و در ایستادن، راه رفتن و دویدن نقش دارند. آمپول‌های داخل ماهیچه را معمولا در ماهیچه سرینی بزرگ تزریق می‌کنند.

 

ماهیچه‌های سینه‌ای بزرگ: ماهیچه‌های سینه‌ای بزرگ، مانند بادبزن، پهن و مثلثی شکل هستند. این ماهیچه‌های قابل لمس، در هر طرف از بدن از روی ترقوه و جناغ شروع و به استخوان بازو متصل می‌شوند. انقباض این عضله موجب نزدیک شدن بازو به تنه، خم شدن به جلو و چرخش داخلی بازو می‌شود.

 

ماهیچه‌های مورب خارجی: ماهیچه‌های مورب خارجی، جزء ماهیچه‌های پهن شکم هستند. این ماهیچه‌ها در هر طرف از بدن، از روی دنده‌های پنج تا دوازده قفسه سینه به صورت مایل به پایین شروع و به استخوان لگن متصل می‌شوند. ماهیچه‌های مورب خارجی به فشرده‌سازی دیواره شکم برای تنفس و همچنین به چرخش تنه و ثبات پذیری تنه کمک می‌کنند.

 

ماهیچه‌‌های همسترینگ: ماهیچه‌های همسترینگ تشکیل شده‌اند از سه ماهیچه نیم‌وتری، نیم‌غشایی و دو سر رانی که در ناحیه پشت استخوان ران قرار دارند. این ماهیچه‌ها علاوه بر خم کردن زانو که عمل اصلی آنها است، در چرخش زانو و صاف کردن مفصل ران نیز دخالت دارند. این سه عضله در بالا به پایین‌ترین قسمت لگن خاصره و در پایین در زیر مفصل زانو به استخوان‌های نازک‌نی و درشت‌نی می‌چسبند.

 

فاشیا: فاشیا به پرده‌های بافتی می‌گویند که اطراف ماهیچه‌ها، رگ‌ها و اعصاب را فرا گرفته‌اند. این پرده‌های بافتی موجب می‌شوند بعضی بافت‌ها محکم به یکدیگر متصل شوند و در عین حال اجازه می‌دهند بافت‌های دیگر در کنار یکدیگر به راحتی حرکت کنند. فاشیا در عین ظرافت بسیار محکم بوده در مقابل نیروهای کششی به خوبی مقاومت می‌کند.