آناتومی بدن انسان
Wiki

سیستم لنفاوی

سیستم لنفاوی بخشی از دستگاه ایمنی بدن است. این سیستم، شامل رگ‌های لنفی، مجاری لنفی، گره‌های لنفی و اندام‌های لنفی است. اندام‌های لنفی عبارتند از لوزه‌ها، تیموس، طحال، آپاندیس و مغز استخوان. در سیستم لنفاوی مایع شفافی به نام لنف وجود دارد. مایع لنف درون رگ‌های لنفی جریان دارد و در مسیر خود از داخل غدد لنفی، عبور می‌کند و در نزدیکی قلب وارد گردش خون می‌شود.

وظایف سیستم لنفای عبارت است از:

  1. تصفیه و بازگرداندن آب و موادی که از مویرگ‌ها به فضای میان بافتی نشت کرده‌اند و به مویرگ‌ها برنمی‌گردند.
  2. انتقال چربی‌های جذب شده از دیواره روده باریک به خون
  3. تولید و تجمع سلول‌های لنفاوی
  4. نقل و انتقال سلول‌های لنفاوی بین گره‌های لنفاوی و مغز استخوان
  5. دفاع از بافت بدن در قبال میکروب‌ها، سلول‌های سرطانی و سلول‌های خارجی

هنگام ورود میکروب به بدن، دستگاه ایمنی بدن، دفاعی متناسب با همان میکروب برنامه‌ریزی می‌کند. اما به طور کلی پنج مرحله اساسی وجود دارد:

 مرحل اول) ورود میکروب به درون بدن

مرحله دوم) شناسایی میکروب‌ توسط سلول‌ لنفاوی بالغ

مرحله سوم) تکثیر و فعال شدن سلول

مرحله چهارم) حمله سلول‌های لنفاوی به میکروب

مرحله پنجم) ضعیف شدن و یا مرگ میکروب

 

 

آپاندیس: آپاندیس زائده‌ای کوچک و انگشتی شکل است که از فراخ روده منشعب می‌شود. در جدار این عضو بافت لنفاوی فراوانی موجود است. بافت‌های لنفاوی جداره آپاندیس با حس کردن میکروب‌های موجود در مواد زائد در حال دفع از بدن، نوع خوب یا بد میکروب‌ها را تشخیص داده و به بانک حافظه‌ای سیستم ایمنی بدن اجازه می‌دهند تا در دفع میکروب‌های مضر و ساختن میکروب‌های مفید برنامه‌ریزی کرده و فعال گردد. طول آپاندیس بین ۲ تا ۲۰ سانتی‌متر متغیر است و قطر آن نیز بین ۶ تا ۸ میلی‌متر است. عفونت و التهاب در آن منجر به بیماری آپاندیسیت می‌شود.

 

رگ‌های لنفی: رگ‌های لنفاوی، رگ‌های لوله‌ای با دیواره نازکی هستند که مایع لنف را به خون انتقال می‌دهند. توسط حرکت‌های عادی بدن، مایع لنف در رگ‌های لنفی جریان پیدا می‌کند. فرایند جا به جایی لنف به این صورت است که مایع لنف از مویرگ خارج می‌شود و به رگ لنفی می‌ریزد. رگ‌های لنفی به یکدیگر متصل می‌شوند و مجراهای بزرگ لنفی را می‌سازند. که این مجراها نیز نزدیک قلب به بزرگ سیاهرگ زبرین متصل می‌شوند و مواد خود را به داخل خون می‌ریزند. در رگ‌های لنفی دریچه‌های یک طرفه وجود دارد تا جریان لنف در یک جهت خاص پیموده شود.

 

طحال: طحال، در كنار معده و بالای كلیه چپ قرار دارد. این عضو بدن توسط دنده‌ها از آسیب محافظت می‌شود. وظایف طحال، تصفیه، بازیافت و ذخیره سازی خون و همچنین تولید سلول‌های لنفاوی و حفظ ایمنی بدن است. با برداشتن طحال انسان می‌تواند به زندگی ادامه دهد زیرا وظایف آن توسط سیستم لنفاوی کبد و مغز استخوان قابل انجام است. کسانی که طحالشان برداشته می‌شود، باید در برابر هر گونه عفونت و بیماری حساسیت ویژه‌‌ای داشته باشند.

 

غده تیموس: غده تیموس یکی از اندام‌های دستگاه لنفاوی است. این غده، در دوران نوزادی و کودکی فعالیت زیادی دارد اما به تدریج از فعالیت آن کاسته می‌شود و اندازه آن تحلیل می‌رود. رنگ این غده، بنفش مایل به خاکستری است و حالتی اسفنجی دارد. کار غده تیموس تولید و بالغ ساختن سلول‌های ایمنی است. تا زمانی که غده تیموس، نوعی از سلول‌های ایمنی را وارد جریان خون نکند، آنها نسبت به ورود مهاجمان خارجی به بدن، از خود عکس‌العملی نشان نمی‌دهند. هنگامی که این سلول‌ها در غده تیموس به مرحله بلوغ رسیدند؛ یعنی آمادگی دفاع را در برابر مهاجمان خارجی را پیدا کردند، در اعضای دستگاه لنفاوی بدن مانند گره لنفاوی، طحال و آپاندیس استقرار پیدا می‌کنند.

 

گره لنفی: گره‌های لنفی، ساختمان‌هایی هستند لوبیایی شکل که در سراسر بدن و در مسیر رگ‌های لنفی قرار گرفته‌اند. گره‌های لنفی در میان‌ قفسه سینه، اطراف گردن،‌ کشاله‌های ران و زیر بغل به تعداد زیاد و به صورت گروهی یافت می‌شوند. لنف توسط گره‎های لنفی و دیـگر دستگاه‎های لنفاوی تصفیه می‎شود.

 

لوزه: لوزه‌ها تجمعاتی از بافت لنفاوی هستند که در بالای گلو قرار گرفته‌اند. ساختار لوزه‌ها تا حد زیادی به غده‌های لنفاوی شبیه است. در این بافت، سلول‌هایی که اصطلاحا لنفوسیت نامیده شده و از خانواده گلبول‌های سفید هستند، در کنار هم قرار گرفته‌اند. نقش اصلی سلول‌های لنفوسیت، محافظت از ایجاد بیماری‌های عفونی و دفاع در مقابل حمله عفونت‌ها است.

 

مغز استخوان: مغز استخوان، ماده‌ای نرم، پر رگ و به دو رنگ قرمز یا زرد است. این ماده مجرای میانی استخوان یا حفره‌های بافت اسفنجی را پر می‌کند. سلول‌های لنفاوی در مغز استخوان تولید می‌شوند، این سلول‌ها در ابتدا نابالغ‌اند؛ یعنی توانایی شناسایی عامل بیگانه را ندارند. تعدادی از این سلول‌ها در مغز استخوان و تعدادی در غده تیموس، بالغ شده و توانایی شناسایی عامل بیگانه را به دست می‌آورند.